بورس اوراق بهادار :

1-1-2) تعریف بورس اوراق بهادار :

بورس اوراق بهادار به معنی یک بازار متشکل و رسمی سرمایه است که در آن خرید و فروش سهام شرکت ها یا اوراق قرضه دولتی یا مؤسسات معتبر خصوصی ،تحت ضوابط و قوانین و مقررات خاصی انجام می شود . مشخصه مهم بورس اوراق بهادار حمایت قانون از صاحبان پس اندازها و سرمایه های راکد و الزامات قانونی برای متقاضیان سزمایه است .

بورس اوراق بهادار ،از سویی مرکز جمع آوری پس اندازها و نقدینگی بخش خصوصی به منظور تأمین مالی پروژه های سرمایه گذاری بلند مدت است و از سوی دیگر ، مرجع رسمی و مطمئنی است که دارندگان پس اندازهای راکد ،می توانند محل نسبتاً مناسب و ایمن سرمایه گذاری را جستجو و وجوه مازاد خود را برای سرمایه گذاری در شرکت ها به کار انداخته و یا با خرید اوراق قرضه دولت ها و شرکت های معتبر از سود معین و تضمین شده ای برخوردار شوند۱.

 

2-1-2) تاریخچه بورس در جهان :

واژه بورس از نام خانوادگی فردی به نام « واندر بورس » اخذ شده که در اوایل قرن پانزدهم در شهر بروژ بلژیک می زیسته و صرافان شهر در مقابل خانه او گرد می آمدند و به دادوستد کالا و پول و اوراق بهادار می پرداخته اند .

تشکیل اولین بورس اوراق بهادار در جهان ،در سال 1460 روی داده است .در این سال در شهر « آنورس » بلژیک که موقعیت تجاری قابل ملاحظه ای داشت اولین بازار متشکل سرمایه به وجود آمده است۲.

1 . غلامحسین دوانی ، بورس ، سهام و نحوه سهام گذاری شرکت ها ، انتشارات نخستین ، چاپ اول ، 1375 ، صفحه 9 .

2 . همان منبع ، صفحه 11 .

رشد بورس سهام و جا افتادن آن در عملیات تجاری و اقتصادی ،با انقلاب صنعتی اروپا و شکوفایی اقتصاد تازه متحول شده آن قاره از کشاورزی به صنعتی همراه بوده است .

اولین بورس اوراق بهادار جهان در اوایل قرن هفدهم در شهر آمستردام تشکیل گردید و کمپانی معروف استعماری « هند شرقی » سهام خود را در آن بورس عرضه نمود .بورس آمستردام امروزه نیز یکی از مناابع مهم تأمین سرمایه در سطح بین- المللی است .دومین بورس معتبر دنیا ،بورس لندن است که از سال 1801 میلادی با انتشار 4000 سهم 50 پوندی به مبلغ 200 هزار پوند و با عضویت 500 نفر افتتاح گردید .

بورس نیویورک در اواخر قرن هجدهم تأسیس شده و با وجود رقیب دیگری به نام بورس امریکن ،از نظر حجم معاملات و اهمیت در بازار سرمایه آمریکا در مقام اول قرار دارد .بورس نیویورک در حال حاضر ( 1995 ) بزرگترین بازار سرمایه دنیا است .

در آمریکا از حدود 250 میلیون نفر جمعیت آن کشور ،55 میلیون نفر سهامدار بورس و در انگلستان از حدود 50 میلیون نفر جمعیت، 21 میلیون نفر سهامدار بورس هستند۱.

 

3-1-2) سابقه ایجاد بورس در ایران :

به دنبال تحولات اقتصادی و اجتماعی دهه 1340 و با توجه به ارتباط گسترده سیاسی و اقتصادی ایران آن دوره با نظام اقتصاد سرمایه داری غربی ،بورس ایران به عنوان یکی از ابزارهای استراتژی وابستگی به غرب متولد شد۲.

می توان سابقه ایجاد بورس در ایران را به 3 مقطع زمانی زیر تقسیم کرد :

مرحله اول : از آغاز تا پیروزی انقلاب اسلامی :

در طول 11 سال فعالیت اولیه بورس ،تعداد شرکت های پذیرفته شده ،از شش شرکت

1 . همان منبع ، صفحه 12 .

2 . همان منبع ، صفحه 13 .

با سرمایه 6/2 میلیارد ریال که در بدو تأسیس بورس ،سهام خود را عرضه نموده بودند به 102 شرکت با سرمایه 230 میلیارد ریال در سال 1356 افزایش یافت و حجم معاملات آن که از 15 میلیون ریال در سال 1346 ،شروع شده بود به حدود 150 میلیارد ریال در کل دوره بالغ گردید۱.

مرحله دوم : طی سال های 1357 تا 1368 ( دوران رکود و فترت ) :

با بروز اعتصابات و تعطیلی واحد های تولیدی و بازرگانی و مبارزاتمردم بر علیه رژیم حاکم از اواسط سال 1357 ،که به دنبال آن یک دوره خروج سرمایه و ارز از کشور صورت می گرفت ،فعالیت بورس تهران به حالت رکود و تعطیل در آمد و قیمت سهام به شدت سقوط کرد۲.

مرحله سوم : دوره رونق :

پس از پذیرش قطعنامه 598 سازمان ملل و همچنین آغاز برنامه اول توسعه اقتصادی ،اجتماعی و فرهنگی کشور ،روزنه امیدی در دل صاحبان صنایع ،ایجاد کرد که منتظر جرقه های بهبود و رونق بود ،با خوش بینی تمام به استقبال تولید و تجارت رفت و از این پس این بورس وارد مرحله شکوفایی شد .

این مطلب مشابه را هم بخوانید :   تاثیر محیط زیست بر کیفیت زندگی

در جداول صفحات بعد مقایسه ای بین بورس ایران و بورس سایر کشورها انجام شده است۳.

 

 

 

 

 

 

1 . همان منبع ، صفحه 14 .

2 . همان منبع ، صفحه 17 .

3 . همان منبع ، صفحه 20 .

جدول ارزش جاری سهام شرکت های پذیرفته شده در بورس های جهان( سال 1995 )

( میلیون دلار آمریکا )

 

جدول شماره 1 ۱                                                                                                                                                                 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1 آمریکا      996″568″4 18 پرتغال          414″17
2 ژاپن     783″481″3 19 کلمبیا          826″16
3 انگلستان        351″228″1 20 یونان         397″15
4 آلمان           962″522 21 پاکستان          274″10
5 تایوان         386″234 22 پرو          472″7
6 مالزی           520″205 23 اردن           616″4
7 کره         339″178 24 ایران          815″3
8 برزیل           139″132 25 ونزوئلا         668″3
9 تایلند         355″128 26 لهستان         853″2
10 هندوستان         735″105 27 سریلانکا           612″2
11 مکزیک           069″75 28 جامائیکا            110″2
12 شیلی          937″65 29 غنا         875″1
13 فیلیپین         747″45 30 زیمباوه          640″1
14 اندونزی          164″44 31 مجارستان          263″1
15 چین         832″43 32 نیجریه            881
16 آرژانتین         374″32 33 بوتسوانا           377
17 ترکیه         887″27      

 

 

1 . همان منبع ، صفحه 24 .

جدول حجم دلاری سهم معامله شده در بورس های جهان در 3 ماهه اول سال 1995

( میلیارد دلار )

 

جدول شماره 2 ۱

  1 نیویورک       981″674 18 پرتغال           063″1
2 لندن      238″279 19 یونان              801
3 توکیو       078″217 20 پاکستان            778
4 آلمان      539″158 21 پرو            547
5 تایوان      358″114 22 لهستان            459
6 کره       852″47 23 کلمبیا           345
7 برزیل         079″20 24 ایران             122
8 مالزی        999″17 25 اردن             101
9 تایلند          612″12 26 ونزوئلا             80
10 مکزیک            311″9 27 جامائیکا             79
11 ترکیه        747″8 28 سریلانکا             70
12 چین         664″5 29 مجارستان             61
13 هندوستان         039″3 30 زیمباوه             31
14 اندونزی          972″2 31 بوتسوانا            25
15 فیلیپین         856″2 32 غنا              9
16 شیلی         866″1 33 نیجریه             6
17 آرژانتین         469″1      

 

 

1 . همان منبع ، صفحه 25 .

4-1-2) نحوه خرید و فروش سهام در تالار بورس اوراق بهادار تهران و مشهد :

نحوه خرید سهام : مراجعه خریدار و تحویل مدارک و وجوه           کارگزار خرید

واحد سپرده گذاری        کارگزار خرید        تالار دادوستد و انجام معامله        دریافت اعلامیه و گواهی سپرده توسط کارگزار و پرداخت وجه        تحویل اعلامیه خرید و گواهی سپرده ( 5 روز بعد از انجام معامله ) .

نمودار فروش سهام : مراجعه فروشنده و تحویل مدارک        کارگزار فروشنده

واحد سپرده  گذاری          کارگزار  فروشنده          تالار دادوستد و انجام معامله

دریافت اعلامیه فروش و وجه سهام فروش رفته        پرداخت وجه و تحویل اعلامیه

فروش ( 4 روز بعد از انجام معامله ) .